Als gevolg van de Covid-19 maatregelen werkte iedereen (zonder een vitaal beroep) het afgelopen anderhalf jaar zoveel mogelijk thuis. Dit was voor ons als Talentenlab, maar ook voor andere onderzoekers het geval. Waar online werken voor kwantitatief onderzoekers al langere tijd vanzelfsprekend is, is dit voor kwalitatief onderzoekers minder het geval. Diepte-interviews, groepsinterviews en observaties worden veelal face-to-face gedaan. Nu dit tijdens de Covid-19 pandemie niet mogelijk is, wordt geëxperimenteerd met alternatieve manieren om kwalitatief onderzoek te doen. Vanuit Talentenlab hebben we met zeven (senior) onderzoekers gesproken die hiermee ervaring hebben opgedaan. In dit korte artikel beschrijven we de ervaringen van deze zeven onderzoekers, aangevuld met onze eigen ervaringen. 

Voordelen
De zeven onderzoekers hebben allemaal een andere achtergrond en zetten daarom verschillende onderzoeksmethoden in. De een maakt met name gebruik van online focusgroepen, de ander van individuele diepte-interviews en weer een ander doet voornamelijk observatieonderzoek. Toch zien we overeenkomsten tussen de voordelen en nadelen die zij tegenkomen. Zo wordt als voordeel genoemd dat online kwalitatief onderzoek een stuk efficiënter en flexibeler is. Je hebt minder reistijd en het is makkelijker om een afspraak met een respondent in te plannen. Daarnaast is het voor sommige mensen makkelijker om in hun eigen vertrouwde omgeving over gevoelige onderwerpen te praten. Hierdoor kom je soms meer te weten dan in een face-to-face gesprek.

Nadelen
Hoewel er voordelen aan online kwalitatief onderzoek zitten, worden meer nadelen genoemd. Als belangrijkste punt geven de onderzoekers aan dat ze een non-verbaal deel van de communicatie missen. Je ziet niet hoe iemands lichaamshouding is. Zit iemand er ontspannen of juist gespannen bij? Ook is het lastiger om een relatie op te bouwen via het beeldscherm. Voor een aantal mensen kan het veiliger voelen, maar als er geen relatie is tussen onderzoeker en respondent loop je het risico dat mensen juist minder open zijn en hun verhaal niet durven te vertellen. Bij groepsgesprekken en focusgroepen loopt de onderlinge interactie minder natuurlijk. Mensen zijn meer afwachtend en sneller afgeleid. 

Hoe kun je hierop inspelen? Hieronder de tips die het meest benadrukt werden:

  1. Steek genoeg tijd in de kennismaking. Omdat er bij een online gesprek vooraf minder ruimte is voor smalltalk, is dit nog meer van belang. Door tijd te steken in de kennismaking zorg je ervoor dat iemand zich op zijn gemak voelt en meer open is tijdens het gesprek. 
  2. Wees duidelijk over de opzet van het onderzoek. Door het bieden van duidelijkheid creëer je vertrouwen.
  3. Online interviewen kan vermoeiend zijn. Zorg voor kortere sessies in kleinere groepjes zodat iedereen aan bod komt en respondenten geprikkeld blijven.
  4. Een open deur, maar niet minder belangrijk: zorg dat respondenten hun camera aan hebben. Zo krijg je meer non-verbale communicatie mee.
  5. Vraag deelnemers om een koptelefoon te gebruiken in plaats van de microfoon in hun laptop of computer. Zo kun je de respondent beter verstaan.
  6. Weeg van tevoren af of het gespreksonderwerp online te bespreken is. Sommige onderwerpen liggen zo gevoelig dat deze het beste face-to-face besproken kunnen worden. Ook kan het juist fijn zijn om dit telefonisch uit te voeren omdat iemand dan bijvoorbeeld een rondje kan gaan wandelen tijdens het bellen.
  7. Zorg voor een goede voorbereiding. E-mail respondenten over het doel en het verloop van het onderzoek en breng in kaart of je bij een groepsgesprek de juiste mensen bij elkaar zet. Om er zeker van te zijn dat de respondent je e-mail heeft gelezen en begrepen, kun je een extra check inbouwen door in je e-mail te vragen om bevestiging.
  8. Bereid je als onderzoeker ook goed voor: zorg dat je weet wie je tegenover je hebt, dat je alle spullen bij de hand hebt en dat je internetverbinding goed is. De noodzaak van een stabiele internetverbinding geldt ook voor de respondent.
  9. Om interactie tussen respondenten op gang te krijgen of te houden kun je gebruik maken van break-out rooms in Teams en Zoom.

Het afgelopen anderhalf jaar hebben wij ervaren dat er veel meer mogelijk is in het uitvoeren van kwalitatief onderzoek dan we dachten. De tijd van alleen fysieke gesprekken is waarschijnlijk voorbij. Wordt online kwalitatief onderzoek dé nieuwe manier van werken? Voor de ene onderzoeker misschien wel, voor de ander niet. We kunnen in ieder geval ons voordeel doen met de flexibiliteit die online onderzoek biedt. Zolang we het Griekse alfabet aan Covid-19 varianten nog niet doorlopen hebben, is dit ons nieuwe normaal.

Dank aan Erik, Gea-Marit, Marjolein, Suzanne, Jana, Jiska en Lyenne voor al jullie inzichten!

Scroll to top